Co to jest CBAM?

CBAM powstał z celem zrównoważowania kosztów związanych z emisją CO2 między towarami importowanymi do UE a towarami wewnątrz UE objętymi systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). Ten mechanizm ma na celu uniknięcie ‘wycieku węglowego’, czyli przenoszenia emisji gazów cieplarnianych z UE do krajów o mniej restrykcyjnych normach klimatycznych i ochrony środowiska. W praktyce, dzieje się tak, gdy firmy przenoszą produkcję do regionów, gdzie wymogi dotyczące redukcji emisji są mniej rygorystyczne. To z kolei prowadzi do wzrostu emisji w krajach przyjmujących produkcję i obniża globalne wysiłki UE na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych.

CBAM został stworzony tak, aby być spójnym z unijnym systemem handlu emisjami (UE ETS) i być stosowanym wobec produktów importowanych do UE. W ramach UE ETS, przedsiębiorcy muszą ponosić znaczące koszty związane z zakupem uprawnień do emisji gazów cieplarnianych. W fazie docelowej, która rozpocznie się od 2026 roku, CBAM będzie operować na bazie certyfikatów uwzględniających ilość emisji wbudowanych w importowane do UE produkty. Cena tych certyfikatów CBAM będzie odzwierciedlać cenę uprawnień ETS.

W fazie przejściowej CBAM reguluje import cementu, żeliwa i stali, aluminium, nawozów, wodoru oraz energii elektrycznej. Szczegółowy wykaz produktów podlegających CBAM znajduje się w załączniku I link do Rozporządzenia 2023/956. W miarę rozwoju systemu zakres regulacji będzie rozszerzany, aby bardziej adekwatnie uwzględniać branże objęte unijnym systemem handlu emisjami.

Wprowadzenie CBAM będzie stopniowe. Najpierw wchodzi w życie okres przejściowy, który zaczął się 1 października 2023 roku i trwać będzie do grudnia 2025 roku. W fazie tej importerzy lub pośredni przedstawiciele celni będą zobowiązani do składania kwartalnych sprawozdań dotyczących produktów objętych CBAM. W miarę rozwoju systemu, CBAM będzie ewoluować, dostosowując się do potrzeb i branż objętych unijnym systemem handlu emisjami.

Zgłaszający objętym obowiązkiem sprawozdawczym oznacza jedną z następujących osób:

1) importera, który we własnym imieniu składa zgłoszenie celne o
dopuszczenie towarów do swobodnego obrotu we własnym imieniu i na własną rzecz;

2) osobę posiadającą pozwolenie na złożenie zgłoszenia celnego, o którym mowa w art. 182 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 952/2013, która zgłasza przywóz towarów;

3) pośredniego przedstawiciela celnego, jeżeli zgłoszenie celne jest
składane przez pośredniego przedstawiciela celnego wyznaczonego zgodnie z art. 18 ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny (Dz. Urz. UE L 269 z 10.10.2013, s. 1) , jeżeli importer ma siedzibę poza Unią lub jeżeli pośredni przedstawiciel celny wyraził zgodę na obowiązki sprawozdawcze
zgodnie z art. 32 rozporządzenia 2023/956.

Zgodnie z Art.3 ust. 2  ROZPORZĄDZENIA WYKONAWCZEGO KOMISJI (UE) 2023/1773 z dnia 17 sierpnia 2023 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i
Rady (UE) 2023/956 w odniesieniu do obowiązków sprawozdawczych do celów mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 w okresie przejściowym, każdy zgłaszający objęty obowiązkiem sprawozdawczym dostarcza w sprawozdaniach CBAM następujące informacje dotyczące emisji wbudowanych związanych z towarami wymienionymi w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2023/956, tak jak są one wymienione w załączniku I do niniejszego rozporządzenia:
a) kraj pochodzenia towarów przywożonych;
b) instalacja, w której towary zostały wyprodukowane, określona na podstawie następujących danych:
1) odpowiedniego kodu lokalizacji ONZ obowiązującego w handlu i transporcie (UN/LOCODE);
2) nazwy przedsiębiorstwa zapewniającego instalację, adresu instalacji oraz jej transkrypcji w języku angielskim;
3) współrzędnych geograficznych głównego źródła emisji pochodzących z instalacji;
c) stosowane ścieżki produkcyjne zdefiniowane w sekcji 3 załącznika II do niniejszego rozporządzenia, które odzwierciedlają technologię
wykorzystywaną do produkcji towarów, oraz informacje na temat szczegółowych parametrów kwalifikujących wybraną ścieżkę produkcyjną, którą wskazano, zdefiniowanych w sekcji 2 załącznika IV w celu określenia bezpośrednich emisji wbudowanych;
d) specyficzne bezpośrednie emisje wbudowane związane z towarami, które określa się przez przeliczenie przypisanych emisji bezpośrednich z procesów produkcji na emisje specyficzne dla towarów wyrażone jako ekwiwalent CO2 na tonę zgodnie z sekcjami F i G załącznika III do niniejszego rozporządzenia;
e) wymogi w zakresie sprawozdawczości, które mają wpływ na emisje wbudowane związane z towarami, o których mowa w sekcji 2 załącznika IV do niniejszego rozporządzenia;
f) w przypadku gdy towarem przywożonym jest energia elektryczna, zgłaszający objęty obowiązkiem sprawozdawczym przekazuje następujące informacje:
1) współczynnik emisji stosowany w odniesieniu do energii elektrycznej, wyrażony w tonach ekwiwalentu CO2 na MWh (megawatogodzinę), określony zgodnie z sekcją D załącznika III do niniejszego rozporządzenia;
2) źródło danych lub metodę zastosowaną do określenia współczynnika emisji dla energii elektrycznej zgodnie z sekcją D załącznika III do niniejszego rozporządzenia;
g) w przypadku wyrobów ze stali – numer identyfikacyjny konkretnej huty stali, w której wyprodukowano daną partię surowców, o ile jest on znany.

Natomiast zgodnie z art.3 ust.3  tego samego rozporządzenia,
w odniesieniu do specyficznych pośrednich emisji wbudowanych każdy zgłaszający objęty obowiązkiem sprawozdawczym przekazuje w sprawozdaniach CBAM następujące informacje wymienione w załączniku I do niniejszego rozporządzenia:
a) zużycie energii elektrycznej, wyrażone w megawatogodzinach, w procesie produkcji na tonę wyprodukowanych towarów; L 228/98 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.9.2023
b) informacje wskazujące, czy zgłaszający zgłasza rzeczywiste emisje czy wartości domyślne udostępnione i opublikowane przez Komisję na okres przejściowy zgodnie z sekcją D załącznika III do niniejszego rozporządzenia;
c) odpowiedni współczynnik emisji dla zużytej energii elektrycznej;
d) ilość specyficznych pośrednich emisji wbudowanych, którą określa się przez przeliczenie przypisanych pośrednich emisji wbudowanych związanych z procesami produkcji na emisje pośrednie specyficzne dla towarów, wyrażone jako ekwiwalent CO2 na tonę zgodnie z sekcjami F i G załącznika III do niniejszego rozporządzenia.

Rozporządzenie wykonawcze 2023/1773 umożliwia importerom pewien zakres elastyczności w kwestii obliczania emisji wbudowanych. W pierwszym roku wprowadzenia systemu, importerzy będą mieli trzy opcje raportowania:
(1) pełne stosowanie nowej unijnej metody (tzw. metoda UE),
(2) raportowanie oparte na równoważnych systemach krajowych państw trzecich oraz
(3) korzystanie z ustandaryzowanych, opublikowanych przez Komisję Europejską, wartości domyślnych dostępnych m.in. w rejestrze przejściowym CBAM. Jednakże, od 1 stycznia 2025 roku akceptowane będzie wyłącznie stosowanie unijnej metody.

Sprawozdania są kwartalne. Pierwsze sprawozdanie należy złożyć do 31 stycznia 2024 r. dla towarów przywiezionych w czwartym kwartale 2023 r. 

Okresy raportowania są kwartalne. Pierwszy raport musi być dostarczony do 31 stycznia 2024 roku i dotyczy towarów przywiezionych w czwartym kwartale 2023 roku.

W fazie przejściowej, importowane towary mogą być sprowadzane bez konieczności uzyskania specjalnych zezwoleń.

Przepisy ws. mechanizmu CBAM w okresie przejściowym przewidują również sankcje – kary finansowe w następujących przypadkach:

• zgłaszający objęty obowiązkiem sprawozdawczym nie podjął niezbędnych działań w celu dopełnienia obowiązku złożenia sprawozdania CBAM,
• sprawozdanie CBAM jest nieprawidłowe lub niekompletne, a zgłaszający objęty obowiązkiem sprawozdawczym nie podjął niezbędnych kroków w celu skorygowania zgłoszenia CBAM, jeżeli właściwy organ wszczął procedurę korekty.
  
  Wysokość kary wynosi od 10 do 50 euro za tonę niezgłoszonych emisji. Kary będą waloryzowane zgodnie z europejskim wskaźnikiem cen konsumpcyjnych.

W każdym państwie członkowskim UE wyznaczany jest organ odpowiedzialny za realizację przepisów określonych w rozporządzeniu (UE) 2023/956. W Polsce rolę tego organu pełni Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami, dostępny pod adresem https://www.kobize.pl/.
Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarzadzania Emisjami, działający w ramach IOŚ-PIB, został wstępnie zgłoszony do Komisji Europejskiej jako organ właściwy ds. CBAM w Polsce i w okresie przejściowym będzie wykonywał niektóre zadania w ramach mechanizmu CBAM. Zadaniem tego organu jest, między innymi, wspieranie Komisji Europejskiej w procesie weryfikacji raportów składanych przez importerów lub pośrednich przedstawicieli celnych.

Aby dostarczyć raporty, przedsiębiorcy na terenie PL
będą korzystać z Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBIZE) na stronie internetowej
👉 https://kobize.pl/pl/category/id/96/cbam 
W celu zadawania dodatkowych pytań związanych z mechanizmem dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, KOBIZE utworzyło dedykowany tej kwestii adres mailowy 📧cbam@kobize.pl oraz właściwy dla zapytań nr telefonu ☎️22 5696 597. W przypadku pytań lub potrzeby wsparcia, zachęcamy do kontaktu z naszymi ekspertami dostępnymi na stronie www.portalls.pl.